ریسک آتش سوزی در کارخانجات ریسندگی پنبه، منشاء، پیشگیری، اعلان و اطفاء

استفاده از نیروی برق و مکانیزم های ماشین آلات خط ریسندگی و اعمال فرآیندهای مکانیکی نه تنها بر روی الیاف در سالن ریسندگی، بلکه بر روی الیاف داخل انبار مواد اولیه، نخ های موجود در انبار محصول و حتی ضایعات پنبه در فیلتر روم سبب رخ دادن آتش سوزی می شود.
روش های کنترل آتش با کپسول و آب زمانی میسر بود که تولید پایین بود و یکپارچگی و پیوستگی کمتری وجود داشت تا به صورت نرمال یک یا دو ماشین آسیب می دید. با اتوماتیک شدن ماشین آلات و تولید با سرعت بالا با پرسنل کمتر و سیستم فیلتر مواد اولیه و جمع آوری ضایعات یدون دخالت پرسنل، مواد بین ماشین آلات حلاجی جابجا می شود و عدل چیده شده به صورت فتیله کاردینگ خارج می شود. سرعت جابجایی مواد در حدود ۱۰ الی ۲۰ متر بر ثانیه می باشد. اگر آتش در یک ماشین شروع شود کمتر از یک ثانیه می تواند به ماشین بعدی منتقل شود و کمتر از یک دقیقه به کل حلاجی سرایت کند. این در حالی است که کل حلاجی و کاردینگ گاهی توسط یک اپراتور اداره می شود. موضوع بعدی و چالش برانگیز، عدم دسترسی سریع به داخل ماشین آلات نیز که اکثرا بسته هستند و پاشیدن آب و مواد کپسول به داخل کابین ها و محفظه ها گاهی به راحتی نمی تواند صورت گیرد. لذا حجم بالای الیاف موجود، انتقال سریع و الیاف بین ماشین آلات بسته و تعداد کم پرسنل در حلاجی باعث می شود سرعت سرایت بشدت بالا باشد.
با دانستن این موضوع که توقف در ماشین آلات ابتدایی خط در حلاجی که به صورت تکی وجود دارند، سبب توقف کل خط ریسندگی می شود، اهمیت موضوع شدت پیدا می کند و نیاز به یک سیستم برنامه ریزی دقیق جهت جلوگیری از آتش سوزی را نشان می دهد.

جلوگیری از آتش سوزی (پیشگیری بهتر از درمان است):
۱- قدم اول این است که ماشین آلات به گونه ای سرویس و نگهداری شوند که خود باعث بروز آتش نشوند. آتش می تواند بدلیل وجود قطعات شل و بلبرینگ ها و شافت های غیر هم راستا و خارج از مرکز بوجود آید. درصورت تعمیرات منظم بسیاری از آتش سوزی هایی که توسط ماشین آلات شروع می شوند حذف می شود. از طرفی روانکاری درست و نگهداری دقیق از الکتروموتورها و سایر قطعات ماشین و تابلو برق‌ها را نیز شامل می شود. جمع آوری کل ضایعات در پروسه تولید و داخل ماشین آلات بسیار مشکل است. بنابراین برنامه تمیزکاری سالن به صورت منظم بسیار مهم می باشد. همچنین تمیزکاری داخل و محوطه ماشین نیز بسیار مهم می باشد و همچنین راهروها و کانال های جمع آوری پرز و فیلترینگ ماشین آلات و تصفیه هوا.
۲- جمع آوری سیم دور عدل بسیار مهم است. قطعات سیم دور عدل می تواند داخل ماشین آلات حلاجی شده و با برخورد مکرر با زننده ها باعث بروز آتش شود. این کار وظیفه مستقیم کسانی است که عدل ها را باز می کنند و قبل از اینکه عدل ها توسط ماشین برداشته شود باید تمام قطعات جمع آوری شود.
۳- سیستم آتش نشانی که در ماشین عدل باز کن اتوماتیک نصب می شود یا در ماشین فلز و جرقه یاب، می تواند به خاموش کردن آتش کمک کند.
۴- آهنربا یا ماشین آلاتی که قطعات سنگین و سنگ را می گیرند می توانند خطر را کاهش یا در صورت بروز آتش مواد در حال سوختن را به ناحیه مخصوص برای خاموش کردن (مثل بشکه آب) منتقل کنند.
۵- یک راه حل بهینه استفاده از تشخیص فلز همراه با دوراهی پنوماتیک می باشد. در حال حاضر انواع وسایل تشخیص فلز (فلز کمتر از ۲ م.م.) در بازار موجود است که در فضای حدود ۴ متر نصب و فلز را به کیسه مخصوص آن هدایت می کند.
۶-آتش با گیر کردن خود الیاف بین قطعات ماشین که می چرخند و ایجاد اصطکاک می کند و شروع به آتـش سوزی می کند. کنترل بهینه حجم الیاف در حال انتقال جهت جلوگیری از گیر کردن و آتش سوزی باید مورد توجه قرار گیرد.
۷-به علت ورود قطعات خارجی مثل سنگ در داخل عدل‌های پنبه، ماشین آلات و مکانیزم‌های خارج کننده اجزای سنگین ضروری است.

تشخیص آتش (اعلان حریق):
زمانی که آتش شروع می شود، به علت سرعت خیلی بالای انتشار آن، هر چه سریعتر باید تشخیص داده شود تا کنترل شود و ماشین آلات سریع متوقف شوند تا آتش منتقل نشود و زنگ هشدار برای مطلع شدن پرسنل به صدا در آید.
۱- سنسور دود: قبلاً از سنسورهای دود در کارخانجات ریسندگی استفاده می شد که به دود حساس بوده ولی چون تحت تاثیر ورود گرد و غبار و پرز به داخل این سنسورها، سرویس مرتب دوره ای کوتاه مدتی را می‌طلبید که از کارایی این سیستم کاست و مکانیزیم طراحی این سنسورها مناسب کارخانجات ریسندگی نیست.

۲- سنسورهای ماورا بنفش و مادون قرمز در کانال‌های انتقال الیاف: سنسور مادون قرمز می‌تواند آتش را که باسرعت زیاد در داخل کانال در حرکت است تشخیص دهد، به گونه ای که طی ۴۰ سال گذشته بهبود یافته‌اند که می تواند مقدار کم آتش با سرعت زیاد را نیز تشخیص دهند (۱ م.م. آتش با سرعت ۶۰ متر بر ثانیه). به صورت نرمال این سنسورها روی لوله‌های انتقال الیاف نصب می شود به صورتی که بتواند جرقه‌های آتش که از یک ماشین به ماشین بعدی منتقل می‌شود را ببیند و از سنسور یک فرمان ۲۴ ولت به برد فرمان ارسال می شود و از آنجا یک سیگنال به شیر بادی تغییر مسیر الیاف منتقل می شود و الیاف به داخل مخزن آب هدایت می شود و یک سیگنال به ماشین آلات فیلتر می رود وخط حلاجی متوقف می‌شود و یک سیگنال به زنگ هشدار می رود.

این سنسورها قبل از میکسر و قبل از شوت فید کاردینگ ها می تواند بهترین عملکرد را از خود نشان دهد.
۳- سنسور جرقه یاب در کانال ها

۴- ماشین آلات خروج اجزای سنگین

۵- ماشین آلات حلاجی خارج کننده جرقه

۶- سنسورهای ماورا بنفش و مادون قرمز در طراحی ماشین آلات: در مکش ضایعات ماشین های اپن اند این سنسورها نیز طراحی و تعبیه شده است.

خاموش کردن آتش (اطفاءء حریق):
۱- به این نکته باید توجه داشت که کپسول جهت کنترل و جلوگیری از سرایت بیشتر آتش سوزی است و بعد از اطفاء توسط کپسول آتش نشانی، چون حریق به ظاهر خاموش شده و بلافاصله بعد از راه اندازی و زیر و رو شدن الیاف و گرم شدن و خشک شدن جزئی آن و بعد از رسیدن مجدد اکسیژن، امکان آتش گیری و سرایت شدید وجود دارد. لذا بعد از اطفاء، باید تخلیه کامل مواد داخل ماشین صورت گیرد.

۲- سیستم تشخیص با خاموش کننده اتوماتیک باهم: این سیستم در ماشین عدل باز کن اتوماتیک، ماشین جداکننده اجزای سنگین و فلزات و جرقه و ماشین میکسر اجرا شده است.

۳- فایر باکس: تانکر و یا حوضچه آب آتش نشانی همیشه پر باشد، پمپ آب آتش نشانی به صورت هفتگی استارت و تست شود، سالم بودن و طول مناسب شلنگ ها و بست و واشر آن به صورت دوره‌ای چک شود، باز بودن مسیر عبور شلنگ آتش نشانی نیز بررسی شود.

امید است با خواندن این مقاله، اهمیت موضوع آتش سوزی در ریسندگی و روش کنترل آن بیشتر مورد بررسی فعالان در حوزه ریسندگی گردد و سبب کاهش آتش سوزی در کارخانجات ریسندگی شود.